Positief denken en gezondheid

Rubriek: Psychosociaal
Door psychologe D. Thora

In de jaren tachtig en negentig verschenen tal van boeken die het positief denken aanbevolen als een belangrijke, zo niet de belangrijkste, factor om te genezen van kanker en chronische ziekten. Zij houden ons voor dat de kracht van de menselijke geest, die in staat is alle negatieve gedachten te bannen, uiteindelijk de ziekte zal overwinnen. Tegen jezelf zeggen in de spiegel: “Je ziet er goed uit vandaag, ik hou van me”, en je dag is al half gewonnen ... Sommige auteurs stellen dat je jezelf kunt programmeren tot een voortdurende staat van welbevinden. Ondanks je ziekte moet je er van overtuigd zijn dat je genezen bent en in een goede gezondheid verkeert. Uiteindelijk zul je die dan ook bereiken.

Helaas, de geest laat zich niet zo goed temmen en de pogingen deze adviezen tot positief denken op te volgen, leiden al vlug tot gevoelens van mislukking.

De inhoud van deze populariserende (niet-wetenschappelijke) boeken is gedeeltelijk ontleend aan wetenschappelijke onderzoeken die bijvoorbeeld de rol van stress bepalen bij de vatbaarheid voor bepaalde ziekten. Deze wetenschappelijke standpunten worden uit de juiste context gerukt en in een commercieel jasje gegoten, en spelen in op het westerse beeld van de perfecte mens.

Wetenschappelijke onderzoekers maakten een inventaris van degelijke studies naar de invloed van psychologisch gedrag op het verloop van ziekten. De idee was dat gevoelens van stress stoffen in het lichaam zouden vrij maken die nadelig zouden werken op het immuunsysteem. Vermindering van stress zou dan positief werken. De onderzoekers vonden geen bewijzen dat de gemoedstoestand wezenlijk invloed heeft op de genezing of levensduur. Wel bevordert positiviteit duidelijk de kwaliteit van het leven. Positief ingestelde patiënten lijden minder aan angsten en depressies en volgen de voorgeschreven therapie beter op, waardoor ze een hogere levenskwaliteit bereiken. Op die manier bepalen zij onrechtstreeks een positief verloop van hun ziekte.

Het belang van deze vaststelling is dat zij, in tegenstelling tot de populariserende boeken, een zware last van de schouders van de patiënten wegneemt. Zij richten zich immers vaak naar de commerciële opvatting dat zij hun ziekte steeds positief moeten benaderen, wat soms ingaat tegen hun eigen persoonlijkheid.

Een positieve houding wordt door de onderzoekers gedefinieerd als ‘de vaardigheid om met de negatieve dingen in het leven om te kunnen gaan’. Positief denken is realistisch denken. Mensen verwerken voortdurend informatie die zowel van binnen (bv. honger) als van buiten (bv. regen) komt. Afhankelijk van de verwerking van deze prikkels gedragen of voelen wij ons op een bepaalde manier. Ook onze opgedane ervaringen (naast genetische factoren), bepalen mee hoe wij ons huidig leven ervaren. Als een bepaalde maaltijd een associatie oproept met een onprettige gebeurtenis is het heel waarschijnlijk dat we dit voedsel niet lekker vinden. Ervaringen die wij nooit hebben gehad, kunnen geen rol spelen in het vormen van onze persoonlijkheid en de wijze waarop we in de wereld staan.

Cognitieve psychotherapie (bewuste en onbewuste verwerking van prikkels) legt de nadruk op de gedachten en overtuigingen die iemand belemmeren om problemen op te lossen. Negatieve denkgewoonten worden onder de loep genomen en er wordt getracht deze om te bouwen tot meer positieve, constructieve denkgewoonten. Mede door veranderingen in de neuronale circuits van de hersenen zal ook het gedrag veranderen en leiden tot een hogere levenskwaliteit.

Zoals gezegd zijn positieve gedachten realistische gedachten en geen zweverige toestanden waarbij de negatieve kanten van het leven genegeerd worden.

Voorbeelden van positief staan in het leven zijn onder meer: