Hoe depressogene gedachten aanpakken

Rubriek: Psychosociaal
Diane Thora

In het vorige nummer bespraken we de behandeling d.m.v. cognitieve gedragstherapie. Voor sommige mensen is dat echter een te grote stap. Daarom bespreken we andere mogelijkheden. Een populaire vorm van “zelfhulp” is het lezen van zgn. zelfhulpboeken of het volgen van cursussen over zelfhulp. Eén van de boeken die een hit werd in meer dan dertig landen is “Vier vragen die je leven veranderen” van Byron Katie. Die dame trekt ondertussen volle zalen in Europa en de VS voor haar cursussen “The School of The Work” genoemd. De vraag die zich dan stelt is: “Is dat pulp of zijn die cursussen of boeken waardevol?”

De methode van Byron Katie (ook bekend als “Katie”) is niet spectaculair en zeker niet nieuw te noemen. De eerste 3 stappen van haar methode hebben zelfs heel veel weg van de cognitieve therapie. De onderliggende basisprincipes van de theorie zijn aansprekende levenswijsheden waar in feite niemand iets op tegen kan hebben. Het is echter geen wondermiddel, zoals in de media nogal eens beweerd wordt. In essentie gaat het om een leerproces: leren accepteren van wat er is, wat je toch niet kunt veranderen. Nu is een proces is iets wat je moet doorlopen, wat tijd en inzet vergt. Als je de theorie en de methode ernstig neemt en eerlijk met jezelf durft zijn, werpt hij wel degelijk zijn vruchten af. De methode is zelfs heel succesvol voor mensen die erg 'in hun kop' zitten.

Psychologen, therapeuten en andere hulpverleners integreren de vraagmethode steeds vaker in hun werk met cliënten. Katie vindt het best: ze hecht niet aan de exclusiviteit van haar systeem.

Vier vragen

Je gedachten gaan de hele dag maar door. Je kunt er niks aan doen om ze te stoppen. Veel mensen doen van alles om zich beter te voelen: ze sluiten zich aan bij een bepaalde religie, ze hangen een of andere oosterse wijsheid aan, doen aan new age of ze gaan mediteren, maar ondertussen gaan je gedachten gewoon door.
(Katie)

De basisgedachte is dat we overstuur geraken van onze eigen gedachten over gebeurtenissen en niet over de gebeurtenissen zelf. Vaak zijn die gedachten niet reëel. Elke gedachte over een gebeurtenis (waarvan je denkt dat die je benadeelt, zorgen baart enz.) kan onderworpen worden aan een onderzoek. Door vragen te stellen en de kwestie om te draaien, kom je er haast vanzelf toe om een heleboel overtuigingen die je in je dagelijks leven dwars zitten, los te laten. Dat gaat dan wonderwel haast vanzelf, dus je moet echt geen moeite doen om wat je voelt te proberen te veranderen.

1. Is het waar? Gedachten die indruisen tegen hoe het is, zijn dus per definitie onwaar, omdat het nu eenmaal niet zo is. Bijv.: “Mijn man zou moeten luisteren”. Is het waar dat hij moet luisteren? Wat is de realiteit? Als je voelt dat dit waar is, stel je vraag 2. Als je voelt dat dit niet waar is, ga door naar vraag 3.
   
   
2. Kun je zeker weten dat het waar is? Kun je zeker weten dat het waar is dat je partner (nooit) naar je luistert? Is het aan jou om te bepalen wanneer en hoe iemand moet luisteren?
   
   
3. Hoe reageer je als je die gedachte hebt? Wat gebeurt er als je denkt: ‘Hij moet beter luisteren en hij doet dit niet’? Maak een lijstje. Hoe behandel je hem dan? Hoe behandel je jezelf dan? Wat gebeurt er in je lichaam? ‘Geeft het denken van die gedachte stress of vrede in mijn leven?’
   
   
4. Wie zou je zijn zonder die gedachte? Hoe zou je anderen behandelen zonder die gedachte? Stel jezelf voor dat de persoon die je wilt veranderen aanwezig is. Stel je voor dat je naar die persoon kijkt zonder die gedachte. Wat zie je dan? Stel je nu voor dat hij ervaart hoe jij hem behandelt wanneer je het verhaal uitspeelt dat hij niet luistert.

Na die vier vragen komt de omkering, een kans om het tegenovergestelde te ervaren van wat jij gelooft dat waar is.
Bijv.: ‘Ik ben boos op mijn man omdat hij niet luistert’ draait om naar: ‘Ik ben boos op mezelf omdat ik niet luister naar mezelf’. Is dat net zo waar of nog meer waar? Kan het zijn dat ik boos word op hem omdat ik mezelf niet begrijp? Als ik mezelf niet begrijp, kan ik dan zien waarom hij dat ook niet kan?

Omkeringen laten je verborgen stukjes over jezelf zien, teruggespiegeld door anderen. Sta stil bij elke omkering en kijk welke voor jou goed voelen.

De subvragen

Tijdens “The School for The Work”, wordt gebruik gemaakt van verschillende subvragen.

• Is het waar?
  • Wat is de realiteit?
  • Waar is je bewijs?
• Kun je absoluut weten dat het waar is?
  • Kun jij weten wat het beste is voor iemands levensweg?
  • Kun je meer dan God weten?
• Hoe reageer je als je die gedachte hebt?
  • Hoe voelt dat binnenin je?
  • Hoe behandel je anderen?
  • Hoe behandel je jezelf?
  • Wat doe of zeg je dan specifiek?
  • Brengt die gedachte stress of vrede in je leven?
  • Zie je een vreedzame reden om die gedachte vast te houden?
  • Hoe behandel je anderen?
  • Hoe behandel je jezelf?
  • Wat doe of zeg je dan specifiek?

Zonder die vragen blijft de oorspronkelijke gedachte de verborgen oorzaak van veel leed en misverstanden en komen er steeds soms onjuiste denkbeelden uit voort.

Voorbeelden van bevraagbare gedachten bij CIB

• Steeds die wolf om de hoek, waarom geeft hij ons zoveel verdriet en pijn?
• Zwijgzaam stil en zonder vragen leer ik mijn ziekte te dragen.
• Het valt me erg moeilijk dat mensen geen begrip op kunnen brengen als je niet veel meer kunt.
• Wie niet wilt begrijpen dat je ziek bent, is het niet waard om zich vriendin te noemen.
• Als er nog geen diagnose is, mag de dokter geen behandeling opstarten.
  (echt niets???)
• Anderen doen het beter dan ik.
• Mijn dokter heeft geen verstand van onze ziekte.
• Ik denk dat het vanzelf wel over zal gaan, dat ik te veel stress onderga of zo.
• Is het normaal dat ik nog altijd zo moe blijft ? Ik kan nog altijd niets.
  (Ook niet lief zijn voor je kind??).
• Niets, maar ook niets had ze ervan begrepen, en ik, ik doe geen moeite meer om het nog allemaal uit te leggen.
• Mensen kunnen zo kwetsend zijn, ze beseffen zelf niet hoeveel geluk ze hebben met een goeie gezondheid.

Als je een probleem hebt, schrijf dat dan eerst op. Zo zet je even die gedachte stil, anders gaat het toch alleen maar door in je hoofd. Vervolgens stel je de vier vragen en je keert de zaak om.

De methodiek van Byron Katie wordt inmiddels wereldwijd toegepast. Om het idee van Het Werk te kunnen verspreiden richtte ze in de V.S. een non-profit organisatie op, die gratis workshops geeft en boekjes en werkbladen publiceert. Ook in Nederland is zo’n stichting in het leven geroepen.

De website van Byron Katie: www.thework.com
Nederlands werkboekje met werkbladen gratis te downloaden op http://www.thework.com/pdf/DutchLittleBook.pdf

Terug naar Artikels