Wat zijn ANCA?

Rubriek: Medisch - Vasculitis
Door: D.T.
Bron:
www.diagned.nl/html/Diagned14-4.pdf
www.wrongdiagnosis.com/w/wegeners_granulomatosis/tests.htm

Wat zijn ANCA?

Bij een aantal vormen van vasculitis worden in het bloed ANCA gevonden. ANCA kunt u zien als kleine stofjes die witte bloedcellen storen. Die verdragen ‘de lastpost’ niet en trachten zich te verdedigen. ANCA zijn echter hardnekkige stofjes die zich niet zo gemakkelijk laten verjagen. Ze zetten zich nl. vast op de bloedvatwand. De witte bloedcellen moeten nu agressiever te werk gaan tegen de irriterende ANCA en gebruiken nu erg agressieve stoffen. Jammer genoeg maakt die chemische aanval de cellen van de bloedvatwand kapot.

In wetenschappelijke termen worden ANCA, anti-neutrofiel-cytoplasmatische antistoffen, auto-antistoffen genoemd. Die zijn gericht tegen het lichaam zelf. De ANCA zijn doorgaans gericht tegen enzymen in het celvocht (cytoplasma) van één bepaalde groep van witte bloedcellen nl. de neutrofielen of neutrofiele granulocyten. De enzymen die door ANCA lastig gevallen worden, zijn proteïnase 3 (PR3) en myeloperoxidase (MPO). Die enzymen splitsen eiwitten en kunnen op die manier bacteriën uitschakelen. Door de aanval vernietigen en verteren de enzymen nu ook de cellen van de bloedwand. Het is niet bekend waarom ANCA ontstaan.

Twee soorten ANCA

Er zijn twee soorten ANCA:

• de c-ANCA of cytoplasmatische ANCA die hoofdzakelijk gevonden worden bij de ziekte van Wegener en de ziekte van Churg-Strauss;
  
• de p-ANCA of perinucleaire ANCA die vooral gevonden worden bij microscopische polyangiitis. “Peri” betekent “rondom” en “nucleair” betekent: van de kern.

Wat is de ANCA-test?

Deze test meet de hoeveelheid ANCA in het bloed. De ANCA-test is dus een bloedtest. Het bloed wordt in het lab gescheiden in het vloeibare gedeelte (serum) en de vaste bestanddelen (bloedplaatjes, witte bloedcellen …). Als er ANCA zijn, zitten die in het vloeibare gedeelte. Hiervan wordt een druppel op een glazen plaatje gelegd (microscoopglaasje) en worden nieuwe witte bloedcellen (granulocyten) van een gezonde donor toegevoegd. Dit alles gaat in een soort oventje op lichaamstemperatuur. Gedurende deze tijd hechten de ANCA zich aan de bloedcellen. Om dit alles goed te kunnen zien, wordt een fluorescerende kleurstof toegevoegd. Hierdoor verschijnt een speciale groene kleur. De laborant kijkt door de microscoop om te zien of de speciale kleuring opgetreden is. Als die er is, wordt er een verdunningsvloeistof toegevoegd waardoor de kleur zwakker wordt. Dit verdunnen wordt telkens herhaald tot de kleur niet meer zichtbaar is. Het aantal verdunningen komt overeen met de ANCA-waarde zoals deze weergegeven wordt in uw bloeduitslag.
Die techniek heet de indirecte immuun fluorescentie test (IIF). De test is niet gevoelig genoeg om te onderscheiden tegen welke enzymen de ANCA gericht zijn. Een gevoeliger test is de zgn. ELISA-test die gecombineerd wordt met de IIf-test. Deze test is echter duurder en niet alle laboratoria kunnen hem uitvoeren.

De ANCA-waarde

Hoe meer ANCA er in het bloed zitten, hoe feller de kleur zal zijn én hoe vaker er verdund moet worden. Dus hoe meer ANCA, hoe hoger de ANCA-waarde. Die kunnen oplopen van 1, 2, 4, 8, 16, 32, 128, 256 … Een ANCA-waarde of ANCA-titer van 8 is laag, een titer van 1024 is behoorlijk hoog.

Wat betekent nu die titerbepaling?

Zoals al gezegd werd, dient de ANCA-test om mee een diagnose te helpen stellen. De aanwezigheid van ANCA duidt immers op de aanwezigheid van een aandoening, vaak een vasculitis. De toepassing van de test gaat echter verder dan alleen de diagnostiek. De test is momenteel ook bruikbaar bij de controle van de behandeling én voor de voorspelling van mogelijke risico’s op complicaties. Normalerwijze worden de ANCA niet meer aangetroffen bij een behandeling met Endoxan® en/of cortison. Bij sommige patiënten blijven ze echter aanwezig. Onderzoekers uit Maastricht stelden vast dat die mensen tot vijfmaal meer kans lopen op ernstige nieraantasting. Als geregeld wordt gecontroleerd hoe hoog de titer is, is dat een zeer goede maat om het verloop van de ziekteactiviteit te bepalen.
De medicatie moet worden afgestemd op én de klachten van de patiënt én op de titer van ANCA.
Dat betekent echter niet dat een lotgenoot met een lagere titer dan uzelf, minder ziek is dan u bent. Er zijn verschillen in metingen tussen verschillende laboratoria. En wat belangrijker is, de ene patiënt is gevoeliger aan ANCA dan de andere en daardoor vaak ernstig ziek.

Kan de ANCA-test gebruikt worden als een voorspeller van een opstoot?

Dat zou men kunnen besluiten na het lezen van de uitleg. Toch blijkt het niet zo eenvoudig te zijn. Soms is er een titerstijging merkbaar zonder dat een opstoot volgt. De patiënt krijgt helemaal geen ziekteverschijnselen.
Als de stijging van ANCA wel een voorspellende waarde voor een opstoot leek te hebben, bleek dat deze opstoot alleen te voorkomen was als die patiënten behandeld werden met Endoxan®. Imuran® bijv. bleek de opstoot alleen maar uit te stellen.
Als men bij iedere stijging, dus ook bij de patiënten die later geen opstoot bleken te krijgen, moet behandelen met Endoxan®, rijzen er ethische vragen. Dat medicijn kent immers zeer zware nevenwerkingen en het lijkt bij deze patiënten erger dan de kwaal.

De juiste betekenis van ANCA is tot op heden niet bekend. Er wordt volop onderzoek naar gedaan. Tot dat de geheimen ervan ontrafeld worden, zullen wellicht artsen én patiënten steeds voor verrassingen komen te staan.

Terug naar Artikels