Reflux bij het Sjögren-syndroom

Rubriek: Medisch - Sjögren-syndroom
Door M.-L. Van Roosebeke
Bron: Inc. Astra/Merck group, CIB-TS nr. 06.03
De illustraties bij dit artikel werden niet uit het tijdschrift overgenomen

Sjögrenpatiënten die last hebben in mond, keel en neus denken onmiddellijk aan speekseltekort. Logisch, want speeksel houdt tong en slijmvliezen vochtig, bestijdt bacteriën en speelt een rol bij het eten. Het zorgt ervoor dat het voedsel in pasklare gladde brokken gemakkelijk kan worden doorgeslikt. Een veel voorkomend probleem bij het Sjögren-syndroom is "dysfagie", slikstoornissen door een tekort aan speeksel. Ook andere oorzaken kunnen een rol spelen, o.a. reflux.

Wat is reflux

Na het slikken komt het voedsel in de slokdarm, die van de maag is gescheiden door de onderste sluitspier. Deze opent zich even om wat voedsel naar de maag door te laten en sluit zich meteen weer. Dat is nodig om te vermijden dat een deel van de maaginhoud weer in de slokdarm komt. Maagsap bevat zuur en enzymen die helpen bij de vertering, en daar kan de slokdarmwand niet tegen. Als de sluitspier onvoldoende werkt, kan maagsap toch terugkeren in de slokdarm: "reflux" [re (terug), fluxus (vloeien)]. Het is een probleem waar veel mensen last van hebben, maar Sjögren patiënten veel vaker en veel erger.

Speeksel is voor het lichaam een neutrale zuurteregelaar, en zonder die zuurteregelaar kan de terugvloeiing van maagzuur een groot probleem zijn. Zonder speeksel blijft het zuur langer in de slokdarm en kan zo veel meer schade toebrengen. Daarom raden dokters Sjögrenpatiënten aan om veel water te drinken bij het eten, zodat voedseldeeltjes niet in de slokdarm blijven steken.

Figuur 1 Doorsneden van het spijsverteringsstelsel

Gevolgen

Gastro-esofagale reflux (maag en slokdarm)

Als de zure maaginhoud te lang in de slokdarm blijft, zwelt en ontsteekt het slijmvlies. Daardoor kan zuurbranden (pyrosis) ontstaan. Het branderige gevoel stijgt achter het borstbeen in de richting van de keel en gaat vaak gepaard met oprisping van zuur of bitter smakend vocht in keel en mond. Soms is er alleen een zure of bittere smaak. Ook kan een min of meer ernstige en uitgebreide ontsteking van de slokdarm optreden, verschijnen er zweren, ontstaat er korrelig weefsel en kan de slokdarm vernauwen.
Zuurbranden en zure smaak in de mond worden beschouwd als twee typische symptomen van gastro-esofageale reflux.

Figuur 2 Binnenzicht van een gezonde en van een zwaar aangetaste slokdarm

"Dyspepsie", een gestoorde spijsvertering, vormt ook een probleem bij Sjögrenpatiënten. De symptomen zijn vooral een vol gevoel in de bovenbuik, pijn in de maagstreek, misselijkheid, braakneigingen en braken, oprispingen en zuurbranden.

Soms stijgt de zure maaginhoud tot bovenaan in de slokdarm en komt in het strottenhoofd, de luchtpijp, de keel- en mondholte en zelfs tot de achterkant van de neusholte. Die terugvloei kan zowel tijdens de dag als 's nacht gebeuren, zelfs als de patiënt gedurende de laatste paar uren niet gegeten heeft. De structuren in strottenhoofd, keel en longen zijn gevoeliger voor het maagzuur en de verteringsenzymen en daardoor kan zelfs een kleine hoeveelheid hiervan meer schade aanrichten.

Omdat de symptomen en de klinische bevindingen enigszins verschillen met die van gastro-esofagale reflux noemen sommige artsen deze reflux laryngo-faryngale reflux (strottenhoofd en keel). Meer dan 50 % van de patiënten met laryngo-faryngale reflux hebben geen zuurbranden omdat de zure maaginhoud niet lang genoeg in de slokdarm blijft om deze te irriteren. Ze beseffen dan ook niet dat andere organen worden aangetast. Veel Sjögrenpatiënten zijn in dat geval, omdat ze de problemen blijven toeschrijven aan een speekseltekort.

Mogelijke symptomen en aandoeningen van laryngo-faryngale reflux

• wegdruipen van neusvocht of -slijm in de keel; verstopte neus; chronische sinusitis;
• slikproblemen; een slechte, bittere smaak in de mond, vooral 's morgens; overvloedige slijmvorming;
• (chronische) hoest; chronische strottenhoofdontsteking; (tijdelijke) heesheid of stemverlies; moeilijkheden bij het zingen, vooral van de hoge noten; keelontsteking; voortdurende neiging de keel te schrapen; het gevoel alsof er een brok in de keel zit; herhaalde hikaanvallen; strottenhoofdkanker (bij langdurige blootstelling aan het zuur); chronische ademhalingsproblemen; piepende ademhaling; astma-achtige symptomen; astma; longontsteking;

  Figuur 3 Wijd openstaande stembanden bij een astma-aanval; de astma is veroorzaakt door reflux

• uitstralende oorpijn; oorsuizen;
• tandbederf (cariës); smaakstoornissen.

Naar de dokter

Naast een behandeling bij de reumatoloog, de tandarts, de neus- keel- en oorarts, kan een consultatie bij een maag-darm specialist noodzakelijk zijn. Spreek hierover met de huisarts als hij er niet zelf over begint. Naargelang van de oorzaak van de reflux en de ernst van de aandoening, zal de arts de medicatie voorschrijven. Aandoeningen te wijten aan reflux, kunnen terugkomen. Geregeld op controle gaan bij de arts is dus nodig.

Waarop kunt u zelf letten bij reflux?

Verhoog het hoofdeinde van uw bed met ongeveer 15 cm door blokjes of bakstenen onder de poten te plaatsen. Alleen het hoofd hoger leggen met een extra-kussen, vergroot de kans op reflux. Als de klachten zich vooral voordoen bij het naar bed gaan of 's nachts, is het belangrijk om het avondmaal niet te laat te nemen. In principe zou men minstens 3 uur voor het slapen gaan niets meer mogen eten.
Als het voor u mogelijk is, dan doet u het best uw middagdutje na de maaltijd in zithouding.

Bij een ernstige aantasting van de organen speelt medicatie de belangrijkste rol. Volgens onderzoek zouden ook voedingmaatregelen positief zijn. Wat echt helpt, moet de patiënt zelf ondervinden.

Enkele raadgevingen i.v.m. voedsel en drank

• vermijd overvloedige maaltijden. Hoe voller de maag is, hoe meer druk er op de sluitspier wordt uitgeoefend. Eet kleine hoeveelheden, verdeeld over verscheidene maaltijden;
• snij de eetwaren klein, eet langzaam en kauw het voedsel goed;
• vermijd te droge voeding; vis is gemakkelijker in te slikken dan vlees;
• vermijd, pikant en vet voedsel. Vergeet niet dat veel voedingswaren verborgen vet bevatten;
• vermijd zure vruchten;
• vermijd chocolade, suiker en munt. Voor Sjögrenpatiënten is het heel belangrijk dat ze niet alleen suikervrije, maar ook muntvrije kauwgom kopen.
• drink veel tijdens de maaltijden;
• vermijd bruisende dranken, citrusdranken, erg koude of erg hete dranken;
• drink weinig tot geen alcohol en vermijd sterke dranken, zeker voor het slapengaan;
• matig het gebruik van koffie en cafeïnehoudende dranken zoals thee. Gedecaffeïneerde koffie heeft dezelfde invloed als gewone koffie.

• draag geen strak zittende kleding;
• vermijd veelvuldig persen, bijv. bij obstipatie, evenals bruusk bukken en heffen.

Vermijd te roken.

Terug naar Artikels