De stembanden

Rubriek: Medisch - Sjögren-syndroom
M.-L. Van Roosebeke

Wat is stem?

Stem is de uitgeademde lucht die aan het trillen wordt gebracht door de stembanden.

Organen nodig om te spreken

Om te spreken hebben we verscheidene organen nodig.

De ademhalingsorganen

De longen hangen los en passief in de borstkast.
Bij het inademen gaan de ribben uiteen, het middenrif - een spier die de borstkast van de buikholte scheidt - daalt, de buikwand komt vooruit, de borstholte wordt ruimer en de longen zetten uit.
Zo kan de lucht via de neus (de mond) en de luchtpijp in de longen komen. Bij het uitademen krimpen de ribben samen, het middenrif gaat omhoog, de buikwand komt terug op haar plaats, de borstholte wordt kleiner en de lucht wordt uit de longen geduwd. De buikademhaling is correct omdat zo de meeste lucht in de longen komt. Veel volwassenen ademen met de borstkast of de schouders, waardoor ze te weinig lucht binnenkrijgen.

Fig. 1: de in- en uitademing
De illustraties uit het tijdschrift worden niet op de website overgenomen

Het strottenhoofd (larynx) en de stembanden

Het strottenhoofd staat bovenop de luchtpijp en bevat veel spieren en de stembanden. Tussen de stembanden worden de klinkers en de stemhebbende medeklinkers gevormd.

Fig. 2 het strottenhoofd
De illustraties uit het tijdschrift worden niet op de website overgenomen

De resonantieruimten

Dat zijn de borstholte en het “aanzetstuk”: de keel-, neus- en mondholte. Hier wordt het basisgeluid, gevormd tussen de stembanden, versterkt, krijgt een volle klank en een eigen timbre (klankkleur).

Bouw en werking van de stembanden

Neus-, mond-, keelholte, het strottenhoofd, de luchtpijp zijn bedekt met slijmvlies. In het strottenhoofd vormt het slijmvlies twee plooien: de valse en de echte stembanden. De echte stembanden komen meer naar voren, ze zijn elastisch, bevatten spieren en veel zenuwen, waardoor ze heel gevoelig zijn. De stembanden kunnen zich eigenmachtig rekken of intrekken, spannen en ontspannen, zwellen of inkrimpen en met behulp van kraakbeentjes naar elkaar en van elkaar bewegen.
De ruimte tussen de stembanden heet de stemspleet (glottis). Bij het ademen staat de stemspleet open. Bij het vormen van klinkers en stemhebbende medeklinkers gaan de stembanden naar en van elkaar. In normale omstandigheden gebeurt dat heel vlug en daarvoor is een voldoende vochtige slijmvlieslaag nodig.
Bij hoesten of kuchen worden de stembanden ruw tegen elkaar gedrukt en met een plof geopend.
Hierdoor geraken ze geïrriteerd. Ook fluisteren is onnatuurlijk, want dan drukken we de stembanden tegen elkaar en ontsnapt de lucht tussen de bekervormige kraakbeentjes.

Problemen bij het Sjögren-syndroom (SS)

Door de ziekte zelf

Bij patiënten met het Sjögren-syndroom kan ontsteking van de luchtpijptakken, de luchtpijp, het strottenhoofd, de stembanden optreden als gevolg van de ziekte. De patiënt wordt hees; soms valt de stem helemaal weg. Heesheid ontstaat ook door veelvuldig te hoesten.

Door de droogte van de slijmvliezen

Het slijmvlies van de neus, de keelholte, het strottenhoofd en zeker de stembanden kunnen aangetast worden.
De neusholte bespreken we in een volgend nummer.

Uitgedroogd slijmvlies is kwetsbaar en kan minder belast worden. Het gevolg daarvan is een te trage sluiting van de stembanden waardoor de stem hees en dof klinkt of te stil wordt. De patiënt heeft het gevoel dat er iets in de keel zit en kucht, hoest of schraapt daarom de keel, maar dat prikkelt de stembanden nog meer.

Door reflux

Reflux is het terugkeren van maagsap in de slokdarm. Komt het maagsap tot in het strottenhoofd en de keel, dan noemt men het laryngo-faryngale reflux (strottenhoofd en keel). (Zie CIB-TS nr. 27 sept. 2004 blz. 14).

Mogelijke gevolgen voor de stembanden:

• (chronische) hoest; chronische strottenhoofdontsteking; (tijdelijke) heesheid of stemverlies; moeilijkheden bij het zingen, vooral van de hoge noten; keelontsteking; voortdurende neiging de keel te schrapen; het gevoel alsof er een brok in de keel zit; herhaalde hikaanvallen; strottenhoofdkanker (bij langdurige blootstelling aan het zuur);
• chronische ademhalingsproblemen; piepende ademhaling; astma-achtige symptomen; astma; longontsteking.

Behandeling

Naar de dokter

Problemen met de stembanden mogen niet verwaarloosd worden. Hiervoor is een is een neus-keel-oorarts aangewezen. Naargelang de oorzaak van het probleem en de graad van aantasting, zal hij de gepaste behandeling starten.

• In de eerste plaats moet het Sjögren-syndroom aangepakt worden Dat gebeurt het best bij de reumatoloog.
• Bij ontsteking kan antibioticum aangewezen zijn.
• Soms is het nodig de buikademhaling aan te leren. Zo heeft men meer uitademingslucht, wordt het spreken minder vermoeiend en voelt men zich meer ontspannen. Niet voor niets lassen alle ontspanningstherapiën de buikademhaling in.
• Een goede houding kan de druk op de ademhalingsorganen verminderen.
• Bij een langdurig verkeerd gebruik van de stembanden, is de hulp van een logopedist vereist.
• Als de stembanden te lang overbelast werden, kunnen er knobbeltjes op komen, die soms door oefening, maar meestal door een operatie verwijderd moeten worden.
• Er bestaan producten om de mond vochtiger te houden: Biotene; Oral Balance, Glandosane (spuitbus).
• Elke patiënt moet zelf ondervinden welk product verlichting brengt.

Wat kunt u zelf doen?

• Ga na of bovenstaande oorzaken bij u een rol spelen. Doordat Sjögrenpatiënten dikwijls moeite hebben om te spreken door te droge stembanden en dan pijn krijgen, kan het spraakorgaan verkrampen: ze ademen te oppervlakkig en om de stem luider te laten klinken, spreken ze te luid en soms te hoog. Deskundigen kunnen hierbij helpen. Ook vermoeidheid, typisch voor het Sjögren-syndroom kan op de stem overslaan.
• Tracht door de neus te ademen.
• Fluister niet en schreeuw niet.
• Spreek niet te vlug, zodat u tijd hebt om de stembanden juist te gebruiken.
• Forceer uw stem niet als u verkouden of hees bent.
• Vermijd pikante voeding en alcohol.
• Vermijd alles wat de droogte kan verergeren. Rook niet en vermijd rokerige en stofferige ruimten. Zorg voor een voldoende vochtigheidsgraad in de kamers.
• Vermijd de tocht en zit niet voor een ventilator of bij de opening van de airconditioning.
• Let op voor plotse temperatuurverschillen.
• Spaar de stembanden
• Om verdere belasting van de stembanden te voorkomen, mag u niet hoesten, kuchen of de keel schrapen voor u begint te spreken. Drink een klein slokje water of kauw op een stukje suikervrije kauwgom.

Terug naar Artikels