Pijndossier deel 3: Diagnose

Rubriek: Medisch - CIB Algemeen
Dit artikel bestaat uit 4 delen:
1. Pijndossier: deel 1
2. Pijndossier: deel 2
3. Pijndossier: deel 3
4. Pijndossier: deel 4

Door dr. B. Van Houdenhove
Bewerkt door dr. V. Machtelinckx

Diagnose van de chronische pijn

Men moet eerst en vooral zoveel mogelijk licht werpen op de lichamelijke kant van de pijn. Maar de antwoorden van de patiënt kunnen reeds belangrijke psycho-sociale informatie bevatten. Er moet dan zorgvuldig worden nagevraagd welke mogelijke rol emotionele, cognitieve, gedragsmatige, relationele en sociale aspecten spelen in het pijnprobleem.

Men moet zeer attent zijn voor volgende zaken :

1. Depressie

De relatie tussen chronische pijn en depressie is complex en heeft ongetwijfeld een "circulair" ka-rakter. Langdurig pijnlijden gaat vaak gepaard met toenemende ge-voelens van neerslachtigheid, energieverlies, interesseverlies, slaap-, eetlust- en libidostoornissen.
Gebrek aan positieve bekrachtiging van het zelfwaardegevoel (door het verminderen van plezierige en voldoeninggevende activiteiten), en gevoelens van hulpeloosheid en hopeloosheid spelen hierbij een belangrijke rol. Anderzijds kunnen diverse depressieve symptomen (o.m. slaapstoornissen) op hun beurt een versterkende invloed op pijn uitoefenen.

2. Angst

Angst is een veel voorkomende emotie bij chronische pijn. Net zoals bij depressie treedt hier vaak een circulaire reactie op: door de ongerustheid en onzekerheid die vaak met chronische pijn gepaard gaan ("zal de pijn op de duur niet ondraaglijk worden?", "zal ik in een rolstoel belanden?"), wordt de pijnbeleving uiteraard onderhouden en versterkt. Verhoogde spierspanning, hyperventilatie, sympatische verschijnselen zoals zweten en slaapstoornissen kunnen hierbij een mediërende rol spelen.

3. Agressie

Kwaadheid, frustratie, verhoogde prikkelbaarheid, verbittering, opstandigheid... zijn emotionele toestanden die vele chronische pijnpatiënten kenmerken. Ze zijn vaak een reactie op de hulpeloosheid en machteloosheid die met chronisch pijnlijden gepaard gaan (o.m. omwille van het frequente onbegrip van de omgeving). Agressieconflicten en opgekropte boosheid bij subassertieve mensen geven verhoogde spierspanning en kunnen op hun beurt de pijn weer versterken.

4. Activiteitsniveau

Voortdurende pijn leidt vaak tot een belangrijke vermindering van activiteit, zowel op het vlak van het beroepsleven, ontspanning, sport en sociale contacten. Men beperkt zich dus tot binnenhuisactiviteiten waardoor men in een sociaal isolement terecht komt en alle aandacht op pijn toegespitst wordt. Slinkend zelfwaardegevoel, depressie en snel afnemende lichamelijke fitheid zullen het pijnprobleem in toenemende mate negatief beïnvloeden. Vele chronische pijnpatiënten waren voordien zeer actieve persoonlijkheden. Zij gaan zich snel overbelasten en moeten nadien meer pijn verduren.

5. Neiging tot het uitdrukken in lichamelijke klachten

Omdat de maatschappij pure psychosociale klachten moeilijk aanvaardt, gaat men ze uitdrukken in lichamelijke klachten. Dit gebeurt ook indien de betrokkene zijn psychisch onwelzijn moeilijk kan verwoorden en dus de lichamelijke taal gebruikt.

6. Inzicht in het pijnprobleem

Heel wat mensen zijn niet goed geïnformeerd over de diverse aspecten van pijn, de verschillen tussen acute en chronische pijn, de rol van emoties en cognitie in de pijnbeleving, meer en minder adequate manieren van omgaan met pijn.

7. Omgaan met het pijnprobleem

Deze wordt in sterke mate beïnvloed door cognitieve processen, attitudes, overtuigingen, verwachtingen... Heel wat chronische pijnpatiënten blijken in de greep te zitten van negatieve verwachtingspatronen (ik zal nooit meer beter worden). Dit werkt verlammend op het levensperspectief en op de levenskwaliteit.

8. Medicatiegebruik of -misbruik

Uiteraard is het voorschrijven van analgetica voor acute pijn nuttig. Naarmate de pijn chronisch wordt, neemt het effect van deze middelen af. Let op het overmatig gebruik van alcohol bij chronische pijnpatiënten.

9. Persoonlijkheidsstoornissen

Deze kunnen uiteraard een belangrijke rol spelen in het chronisch maken van pijn en de manier waarop de patiënt ermee omgaat.

10. Relatieproblemen

Chronische pijn tast ook het gezin aan. Het is een enorme belasting voor de partner en de kinderen: vaste rolpatronen worden gewijzigd, een groot deel van de communicatie in het gezin wordt op pijn toegespitst, gemeenschappelijke hobby's moeten worden opgegeven, er ontstaan problemen in de sexuele omgang. Zij kunnen ook het pijnprobleem mee helpen in stand houden of ver-sterken door een te grote bezorgdheid.

11. Werkproblemen

Onbevredigende en stresserende werksituaties kunnen een versterkende en onderhoudende invloed op pijn uitoefenen. Dit heeft dan weer een invloed op het werk (vb.conflict met collega's door veelvuldig ziekteverzuim).
Tenslotte kunnen pijnklachten de mogelijkheid scheppen om op legitieme wijze en zonder gezichtsverlies een onhoudbare werksituatie te ontvluchten.

Terug naar Artikels