Pijndossier deel 1: Definities

Rubriek: Medisch - CIB Algemeen
Dit artikel bestaat uit 4 delen:
1. Pijndossier: deel 1
2. Pijndossier: deel 2
3. Pijndossier: deel 3
4. Pijndossier: deel 4

Op 18 april 1998 stond de bijeenkomst in de provincie Brabant - Limburg in het teken van "Psychische weerslag bij vermoeidheid en chronische pijnen". Hiervoor hadden wij prof. dr. B. Van Houdenhove uitgenodigd. Dat het thema ruimte liet voor uitvoerige professionele commentaar was niet te verwonderen. Rond één schematische schets werd het complex verschijnsel "pijn" beschreven. De uiteenzetting van prof. Van Houdenhove volledig beschrijven is onbegonnen werk. Op onze vraag ontvingen wij van prof. Van Houdenhove een volledige cursus over "Psychische aspecten van chronische pijn".
Gelukkig vonden we dr. V. Machtelinckx bereid om deze cursus voor ons tijdschrift om te zetten in een vlot leesbaar Pijndossier.
Hier leest u deel 1.

Wat is chronische pijn?

Pijn is een complex verschijnsel, dat niet enkel bestaat uit de fysische pijn die men ervaart door een prik of een wonde. De emoties, het bewustzijn, het gedrag, de relaties en sociale factoren beïnvloeden sterk de pijndrempel en dus de pijnervaring.
Chronische pijn is pijn die niet door kanker wordt veroorzaakt en die minimaal 6 maanden duurt. Vaak begint het met een acute pijn, maar die blijft aanslepen en na een tijdje blijft het verband met de acute pijn zoek. Soms spelen verstoringen binnen het zenuwstelsel een onderhoudende rol. Maar psychosociale factoren spelen een determinerende invloed op het chronificeringsproces en/of op de wijze waarop de patiënt met een persisterend pijnprobleem zal omgaan.

a. "Organische" en "psychogene" chronische pijn: relatieve begrippen

Bij alle chronische pijnpatiënten worden lichamelijke afwijkingen gevonden, maar het blijft vaak onzeker in welke mate er een directe relatie met de pijnklachten kan worden gelegd.

Uit een onderzoek in Nederland blijkt dat bij 5% van de mannen en 7,5% van de vrouwen objectieve rugafwijkingen konden worden aangetoond, terwijl slechts heel weinig mensen klagen over rugpijn. Anderzijds blijkt dat een derde van de mensen zonder aantoonbare rugafwijkingen toch over rugpijn klaagde. Dus een pijn "organisch" noemen omdat men lichamelijke afwijkingen heeft gevonden, is niet altijd juist.

Chronische pijn kan in belangrijke, en soms in overwegende mate gedetermineerd worden door psychosociale factoren. Een operatie ter hoogte van een gevonden rugletsel zal elders niet altijd pijnverlichting geven. Maar wanneer de psychosociale invloed groot blijkt te zijn wil dat niet altijd zeggen dat er geen organisch letsel aan de basis ligt.

b. Kan "psychogene" pijn onderscheiden worden van "organische" pijn?

De 2 groepen (organische en psychogene pijn) vertonen een typisch profiel, samenhangend met de chroniciteit van hun klachten, maar niet typisch voor organische of psychogene pijn. Vergeet ook niet dat kankerpatiënten qua pijn heel goed reageren op een placebo (nep-pil).

c. Chronische pijn als bio-psychosociaal probleem?

Men moet niet proberen een onderscheid te maken tussen deze twee soorten pijnen, ze zijn in elkaar verweven. Niet alleen is het onderscheid twijfelachtig op theoretische gronden, maar bovendien riskeert het in de klinische praktijk de arts - patiënt relatie te vertroebelen. Het draagt tenslotte zelden of niet bij tot de nodige helderheid bij het opstellen van een behandelingsplan. Chronische pijn situeert zich per definitie in een grensgebied tussen somatische (lichaam), psycho-logische (geest) en sociale (omgeving) parameters en wordt best vanuit een breed bio-psychosociaal perspectief beschouwd.

Het chronisch worden van de pijn is in de regel het resultaat van een interactie tussen:

• stimulatie van de zenuwen
• diverse psychologische factoren van affectieve of gedragsmatige aard
• sociale omgevingsfactoren zoals bekrachtiging door betekenisvolle anderen, het gezondheidssysteem enz...

Uiteraard is het relatieve gewicht van deze 3 interagerende componenten bij elk individu verschillend!

Terug naar Artikels