Algemene pijnbestrijding en relaxatie bij CIB

Rubriek: Medisch - CIB Algemeen
Prof. Dr. J. Devulder en Lic. C. Poppe Pijnkliniek UZ Gent.
Deze tekst werd bezorgd aan de CIB-Oost-Vlaanderen (via Claudine) door Mevr. Poppe, psycholoog in de Pijnkliniek van het UZ Gent, naar aanleiding van de voordracht gegeven door prof. Devulder, hoofd van de Pijnkliniek én Mevr. Poppe, op 22 september 2001 in het UZ Gent.

Inleiding

Pijn wordt omschreven als een onaangename sensoriële* prikkel gepaard met emotionele ervaringen. Pijn kan zowel een acuut als een chronisch karakter hebben. In de acute fase wordt het lichaam voornamelijk gewaarschuwd voor het letsel.
In normale omstandigheden verdwijnt deze pijn na enkele dagen, mits genezing en goede pijnstilling.
Chronische pijn is een toestand waarbij de patiënt gedurende langere tijd (theoretisch meer dan 6 maand) pijn ervaart. Dit kan te wijten zijn aan een overgevoeligheid die ontstaat ter hoogte van het lichaam of aan een constant acute pijnprikkeling. Een menging van beide pijnvormen is ook mogelijk.

Pijn

In de acute pijngeleiding bij inflammatoire bindweefselziekten komen zeker pijnprikkelproducten vrij die de zenuwuiteinden prikkelen.
Deze prikkels, die eigenlijk elektronische fenomen zijn, geleiden zich verder naar de hersenen toe. Daar kunnen diverse kernen geprikkeld worden. De acute pijnprikkel kan ook aanleiding geven tot reflexen (sensorisch, motorisch, autonoom en psychologisch).
Pijn wordt dan ook samengevat door deze 4 componenten en een aanpak verloopt misschien ook best rekening houdend met deze componenten.

Pijnmeting

Het is zeer moeilijk om pijn objectief te meten. Meestal gebruikt men een unidimensionele pijnschaal door het bevragen naar een cijfer of een omschrijving.

Pijnbehandeling

De sensoriele pijncomponent proberen we te behandelen door middel van medicatie die terug te vinden is in het ladderdiagram van de Wereld Gezondheidsorganisatie. Soms kunnen infiltraties daaraan toegevoegd worden.

Fysiotherapeutische en kinesitherapeutische handelingen zijn nuttig om de musculaire component te behandelen. Sympathicusinfiltraties, reeds heel wat invasiever, verbeteren de doorbloeding naar de spierstructuren.
Een cognitief therapeutisch pijnbehandelingsplan kan zeker een nuttige aanvulling zijn in zowel de diagnostiek als de pijnbestrijding van chronische inflammatoire bindweefselziekten.
Deze behandeling bestaat uit een grondige uitgebreide diagnostische fase waarna vervolgens een psychotherapeutische behandeling wordt voorgesteld aan behandelend arts en patiënt.

De diagnosevorming waarbij de verschillende psychosociale pijncomponenten in kaart worden gebracht voor elke individuele patiënt, geeft een zicht op de specificiteit van de patiënt en de eventuele probleemsamenhang (deze wordt uitgewerkt in een holistische theorie.)
Uitgebreide aandacht gaat bij chronische pijnpatiënten naar het motiveren van de patiënt om deze zelfwerkzaam en zelfverantwoordelijk te maken en aan zichzelf te beginnen werken, via eventuele psychotherapie. Uitleg en info verschaffen over de pijncomponenten is een belangrijke basis voor het opstarten van het veranderingsproces dat de patiënt moet doormaken.
Tenslotte gaat het hier om een aanvaarden van de vele beperkingen die de chronische pijn met zich meebrengt en dus een heel andere manier van leven vereist: veranderingen op het vlak van denken, voelen en handelen. Bij dit veranderingsproces kan een professionele, deskundige psychotherapeutische begeleiding nuttig of nodig zijn.

Verschillende vormen van behandelingsmethoden worden binnen de cognitieve gedragstherapie hiervoor gehanteerd:

• stressmanagementtechnieken
• gedragsveranderingtechnieken
• cognitieve technieken

De gevolgen die het chronisch worden van de pijn heeft op ons gedrag, onze gedachten, onze relaties, ons professioneel bezig zijn, leveren heel wat frustraties en stress op. (Zullen ze nu weer niets kunnen doen? Zal ik mijn job verliezen? Zullen ze mij nog altijd zo graag hebben als ik steeds op hen beroep moet doen?) Men spreekt van disability (belemmering) door de pijn.
De interdisciplinaire behandeling in de pijnkliniek UZ Gent is gericht op de volledige disability van de patiënt in tegenstelling tot een uitsluitend medische behandeling van het letsel.
Eén aspect van die behandeling kan gericht zijn op een betere hantering van de stress.

Continue pijn ervaren geeft een verhoging van het lichamelijk spanningsniveau. Men komt in een bedreigende situatie terecht, namelijk van pijn en ons lichaam reageert met een stress reactiepatroon om de dreiging zo vlug mogelijk de baas te kunnen. Bij chronische pijn blijft dit systeem bijna constant geactiveerd. Dit is tegennatuurlijk en nefast voor onze spieren.
Gevolg: extreme vermoeidheid en overgevoeligheid van de spieren. Dit geeft aanleiding tot nog meer stress en pijnverergering. Men gaat daarbij ook automatisch een onnatuurlijk bewegingspatroon ontwikkelen dat ook nog eens de spieren extra belast en de pijn versterkt.
Naarmate de pijn meer aanpassing vraagt van de patiënt, wordt het voor de patiënt ook emotioneel moeilijker en zal dat het lichamelijk spanningsniveau nog verhogen. Deze vicieuze cirkel doorbreken is niet eenvoudig.
Relaxatie als techniek kan hierbij zijn bijdrage leveren: hoe meer ontspannen men is, hoe meer pijn men kan verdragen.

Doel van relaxatietechnieken:

• beter zicht op eigen spanningsniveau
• meer controle op eigen spanningsniveau (belangrijke component!) en dus ook op de pijn
• recuperatie van spieren mogelijk
• afleiding van aandacht op de pijn

Toelichtingen

Sensorisch, sensorieel: zintuiglijk

Reflex: onwillekeurige reactie op een zenuwprikkel

Motorisch: de beweeglijkheid betreffend

Psychologisch: de geest betreffend (tegengesteld aan lichamelijk)

Autonoom of vegetatief zenuwstelsel: het gedeelte van het zenuwstelsel dat in de eerste plaats dient voor de werking van de ingewanden, de bloedvaten, de klieren.
Het autonoom zenuwstelsel werkt sterk in op de emotie. Het beslaat 2 werkingsgebieden door het gehele lichaam, dat van de nervus sympathicus en dat van de nervus parasympathicus.
De parasympathische zenuwen vinden hun oorsprong in de hersenstam, het verlengde merg en het onderste deel van het ruggenmerg. De sympathische zenuwen vertrekken uit het ruggenmerg ter hoogte van de borstkas en de lenden. Beide zenuwsystemen voorzien dezelfde organen van zenuwwerking.
Ze hebben echter een tegengestelde werking, waardoor zij - in normale toestand - elkaar in evenwicht houden.

Sympathicusinfiltratie: het doen doorsijpelen van een geneesmiddel in de vorm van een vloeistof in de sympathicuszenuwen.

Eendimensionaal: met maar één afmeting, bv. een lijn of een grafiek op papier.

Invasief: binnendringend in de weefsels

Cognitieve (gedrags)therapie: psychologische behandeling waarbij men de kliënt aangepaste gedragspatronen probeert aan te leren, bv. als reactie op pijnprikkels.

Diagnostiek: het stellen van de diagnose

Diagnostische fase: periode waarin men de aard van de ziekte tracht vast te stellen door geneeskundig onderzoek.

Holistische theorie: theorie die de mens beschouwt als een totaliteit, die meer is dan de som van lichaam en geest. Daarom moet elke mens een specifieke behandeling krijgen.

Component: samenstellend deel

Psychosociale pijncomponenten: aspecten van de pijn die te maken hebben met de invloed van de omgeving op de psychische gesteldheid.

Psychotherapeutische behandeling: overkoepelende term voor diverse psychische behandelingen en technieken ter verlichting of genezing van een mentale, emotionele of gedragsmatige stoornis. Er worden dus geen lichamelijke noch medicamenteuze behandelingen toegepast.

Affectief: het gevoelsleven betreffend

Interdisciplinaire behandeling: behandeling waarbij verschillende takken van de geneeskunde zijn betrokken, bv. de psychiatrie, kinesitherapie enz.

Nefast: noodlottig.

Recuperatie: terugwinning van krachten.

Terug naar Artikels