MCTD en het fenomeen van Raynaud

Rubriek: Medisch - MCTD
Diane Thora
Bron: Afdeling reumatologie van het Universitair Medisch Centrum Nijmegen.

Mixed connective tissue disease heeft kenmerken van meerdere bindweefselziekten tegelijk. Daarom noemt men het een gemengde (mixed) bindweefselziekte (tissue disease). In de beginfase lijken de symptomen van MCTD op die van systemische lupus erythematosus (SLE): spier- en gewrichtspijn, spier- en gewrichtsontstekingen, borstvliesontsteking en ontsteking van het hartzakje. In een later stadium treden vaak de verharding van de huid op en verbindweefseling van slokdarm en longen, verschijnselen die weer kenmerkend zijn voor sclerodermie. Daarnaast vertoont MCTD overlap met reumatoïde artritis en myositis. MCTD-patiënten hebben ook vaak last van bloedarmoede, een tekort aan witte bloedlichaampjes en ernstige vermoeidheid. Het fenomeen van Raynaud komt bij vrijwel alle MCTD-patiënten voor.

Wat is het fenomeen van Raynaud?

Het fenomeen van Raynaud is het verschijnsel dat, onder sommige omstandigheden, vingers en tenen slecht doorbloed zijn. Het is genoemd naar dr. Maurice Raynaud, de Franse arts, die het voor het eerst beschreef. De toestand, die geregeld terugkeert, wordt meestal veroorzaakt door kou of als reactie op spannende gebeurtenissen. Tijdens een aanval worden de bloedvaten in vingers of tenen gedurende een korte tijd nauwer, waardoor het bloed niet normaal kan doorstromen. Als dat gebeurt, veranderen de betreffende vingers of tenen van kleur. Eerst worden ze wit als ze zonder bloed zijn, blauw als het bloed in de aderen achterblijft zonder doorstroming en rood of paars zodra het bloed weer normaal begint te stromen. Dat is de fase die het meest als pijnlijk wordt ervaren. In feite is het omliggende weefsel verzuurd en dat geeft pijn. De vinger of de teen die meedoet, kan verdoofd en koud aanvoelen en soms pijn doen; zodra het bloed terugkomt, treden er tinteling, zwelling en toename van de pijn op.
Het kan een kwestie van minuten zijn, maar ook van uren voordat de bloeddoorstroming weer normaal is.

Kou of gevoelens van sterke emotie, zoals nervositeit of opwinding kunnen vernauwing van bloedvaten veroorzaken en tot een aanval leiden. Ook het intensief gebruik van een bepaald gereedschap, een pneumatische hamer of een kettingzaag, kan zo’n vernauwing van bloedvaten teweegbrengen.

Wat is er te doen tegen het fenomeen van Raynaud?

In zo'n vijf procent van de gevallen worden medicijnen voorgeschreven, meestal bloedverdunners. Echt goede standaardmedicijnen zijn er voor het fenomeen van Raynaud echter nog niet ontwikkeld. Wel kan men zelf veel doen om het aantal aanvallen te verminderen en ernstige gevolgen te voorkomen:

• Laat het lichaam niet afkoelen. Let daarbij vooral op lichaamsdelen als handen, voeten en oren en pas uw kleding eventueel aan.
• Rookt u? Stop dan! Roken vernauwt de bloedvaten. Denk eraan dat uw handen ook afkoelen als u iets kouds uit de koelkast aanpakt; gebruik dan eventueel ovenhandschoenen.
• Vermijd bij voorkeur het gebruik van koud water bij de afwas.
• Zorg ervoor dat u geen wondjes aan de vingers of de tenen krijgt.
• Probeer uw emoties op tijd te uiten; als u daar moeite mee hebt, vraag dan aan uw arts hoe u ontspanningstechnieken kunt aanleren.
• Krijgt u medicijnen tegen migraine, verhoogde bloeddruk of een hartaandoening, vraag dan of die een slechte invloed op het fenomeen van Raynaud kunnen hebben; sommige van dergelijke medicijnen kunnen echter ook een gunstige invloed hebben.
• Masseer enkele malen per dag voorzichtig voeten en handen met een gewone crème om schilfering en beschadiging te voorkomen.
• Als u een infectie of zweertje ontdekt, houd de plek schoon en bedekt en ga naar de dokter.
• Vijl liever de nagels dan dat u ze knipt.
• Wanneer u merkt dat de verschijnselen erger worden bij activiteiten als typen, pianospelen, enz. doe ze dan minder lang of minder vaak.
• Zorg voor een goede bloedsomloop door in beweging te blijven en leer daarvoor een goed oefenprogramma.
• Als u een aanval hebt, probeer dan kalm te blijven. Verwarm uw vingers en tenen voorzichtig. Onder uw oksels of tussen uw benen is het lekker warm. Vermijd het gebruik van heet water op zo'n moment.

Terug naar Artikels