Botdensitometrie

Rubriek: Medisch - CIB Algemeen
Dokter I. Ravelingien

Een botdensitometrie ⁽¹⁾ wordt uitgevoerd om osteoporose ⁽²⁾ of botontkalking op te sporen. Osteoporose wordt gedefinieerd als een systemische aandoening ⁽³⁾ van het skelet, gekarakteriseerd door een lage botmassa en verslechtering van de microarchitectuur van het bot met als gevolg een toegenomen risico op breuken.

We zien dus bij osteoporose een toegenomen risico op het ontwikkelen van pols-, wervel- en heupfracturen, dat naast andere breuken zoals van het bekken en de bovenarm. De plaats waar breuken zich voordoen, verschilt bij mannen en vrouwen naargelang van de leeftijd. Tussen 50 en 54 jaar zien we bij vrouwen een verhoogd risico, in dalende rangorde, op polsbreuken, ribbreuken en breuken van de bovenarm. Bij mannen is het risico het hoogst op wervelbreuken, gevolgd door respectievelijk rib-en polsbreuken. Bij beide geslachten stijgt het risico op osteoporotische breuken met de leeftijd. Op de leeftijd van 85 tot 89 jaar zien we bij beide geslachten vooral heupfracturen (33% van de breuken bij mannen en 36% bij vrouwen). Het risico voor een vrouw van 50 jaar op het ontwikkelen van een heupfractuur is geschat op ongeveer 20 %.

Volgens schattingen zijn er in België jaarlijks ruim meer dan 10 000 heupfracturen, evenveel wervelfracturen en iets minder polsbreuken. Na een heupfractuur gaat de levenskwaliteit in belangrijke mate achteruit. Een jaar na hospitalisatie is 24% gestorven. Slechts 65% van de patiënten keerde terug naar hun vroeger verblijf. In Nederland komt osteoporose bij vrouwen tussen de 55 en 59 jaar voor bij 7%. De helft van de vrouwen op 85 jaar hebben osteoporose. Ook in België is osteoporose belangrijk : ongeveer 19% van de vrouwen boven de 65 jaar hebben osteoporose.

Een screening ⁽⁴⁾ van een bevolkingsgroep heeft pas zin als de kans dat iets wordt gevonden relatief groot is. Bovendien moet de ziekte een ernstige bedreiging vormen voor een belangrijk deel van de bevolking en moeten de vastgestelde afwijkingen doeltreffend kunnen worden behandeld. Osteoporose beantwoordt volledig aan die voorwaarden.
Het actief opsporen van botontkalking moet dan ook meer en meer worden geoptimaliseerd.
We kunnen er zonder meer van uitgaan dat voor het meten van de botsterkte de Dubbele X-stralen-energie-Absorpiemetrie (DXA-meting)⁽⁵⁾ of botdensitometrie vandaag is uitgegroeid tot de techniek bij uitstek. Het is immers de meest geavanceerde techniek die momenteel op dit vlak voor de klinische praktijk beschikbaar is.

Botmetingen bestaan al langer dan vandaag. Voorheen werden isotopische technieken ⁽⁶⁾ aangewend. Die onderzoeken waren duur en moeilijk uitvoerbaar. De botmeting wordt tegenwoordig gerealiseerd met een radiologische buis. Die buis is een heel duur onderdeel van de apparatuur, maar beschikt over een lange levensduur. Botdensitometrie is niet voor een systematische screening aangewezen aangezien de meeste breuken voorkomen bij mensen met een normale botsterkte, bijv. jonge verkeersslachtoffers, sportongevallen. Een verwijzing voor een botdensitometrie moet gebeuren bij patiënten met een verhoogd risico. Het is zinloos het bij iedereen uit te voeren.

Het is economisch verantwoord een botdensitometrie aan te vragen bij vrouwen in de menopauze met fracturen, het voorkomen van heupfracturen in de familie, geregeld cortisongebruik, chronische ziekten zoals de reumatische aandoeningen, ziekte van Crohn, ook bij rokers en vrouwen met een hoger valrisico. Het onderzoek is volledig pijnloos en vereist geen enkele inspuiting. Het vereist enkel 15 minuten stilliggen op een onderzoekstafel, waarbij de radiologische buis over de patiënt scant.

De meetgegevens van de botdensitometrie worden gebruikt om aan de hand van referentiewaarden de botsterkte te bepalen. Uiteindelijk wordt de botsterkte uitgedrukt in twee waarden : de T-score en de Z-score. De T-score is de uitdrukking van het individuele patiëntresultaat in het aantal standaarddeviaties ⁽⁷⁾ dat de gemeten waarde afwijkt van de gemiddelde botdensiteit op jongvolwassen leeftijd in een vergelijkbare bevolkingsgroep (hetzelfde geslacht en ras). De Z-score geeft daarentegen de botsterkte in standaarddeviaties ten opzichte van het gemiddelde van dezelfde leeftijdsgroep, ras en geslacht. Op basis van de T-score heeft de Wereldgezondheidsorganisatie⁽⁸⁾ de criteria vastgelegd met betrekking tot de botontkalking.

Tabel

In tegenstelling tot heel wat andere landen is in België geen terugbetaling voorzien voor een DXA onderzoek. De kostprijs varieert en bedraagt rond de 40 euro. Dat botdensiometrie niet terugbetaald wordt, staat een optimaal gebruik ervan in de weg. Botdensitometrie is een onderzoek dat zijn waarde duidelijk heeft aangetoond en dat ook vereist is voor de terugbetaling van de behandelingen.

Woordverklaring

⁽¹⁾Botmeting bepaalt de dichtheid van het plaatselijk bot BMD: Bone Mineral Density of botdichtheid BMC: Bone Mineral Content of botmineraalgehalte

⁽²⁾ Osteo-: in samenstellingen (Gieks): been, bot Osteoblast: een beenweefsel-vormende cel Osteoclast: een beenweefsel-afbrekende cel, een reuzencel die beenweefsel absorbeert Osteoporose: plaatselijke botafbraak (atrofie) van het skelet doordat botcellen sneller worden afgebroken dan opgebouwd of hersteld. Dat wordt veroorzaakt door een verminderde activiteit van de osteoblasten. Het bot wordt a.h.w. ijler en vertoont een grotere doorlaatbaarheid op de röntgenfoto. Osteochondritis: ontsteking van bot en het (bijbehorend) kraakbeen Osteochondritis dissecans: aseptische necrose: afsterven van het bot doordat het geen doorbloeding en dus geen voeding meer krijgt 8Osteopenie: te weinig bot

⁽³⁾ Systemische aandoening: waarin het hele stelsel betrokken is

⁽⁴⁾ Screening: streng onderzoek

⁽⁵⁾ Absorptiometrie: een methode om door middel van absorptie (opslorping) van gammastralen het kalkgehalte van een bot te meten; naarmate meer straling wordt geabsorbeerd, is het kalkgehalte hoger

⁽⁶⁾ Isotopische technieken: onderzoek door middel van (dikwijls) radioactieve elementen van stoffen

⁽⁷⁾ Deviatie: afwijking

⁽⁸⁾ Wereldgezondheidsorganisatie: organisatie van de VN ter bevordering van de gezondheid in de wereld (opgericht 7 april 1948)

Afbeeldingen

Figuur 1: bot aangetast door osteoporose
Figuur 2: de patiënt ondergaat een botdensitometrie
Figuur 3: foto’s van ruggengraat en heupen en resultaten van de botdensitometrie

De afbeeldingen in het tijdschrift worden niet overgenomen op de website.

Terug naar Artikels